EX1 Chari(C):(recording starts in the middle of spelling)... Dzigomba ga nyuni, lakini sambi wahi kakuna mwanadamu yetsina p'ep'o. p'ep'o anavyalwa na chila mutu.Kpwanza yudzanza ye mulungu mwenye ndiye p'ep'o wa kpwanza. Hiwe mwenyezi mulungu phamwenga na p'ep'o mubarawa, sanzua, bulushi, mukpwaphi. Hiwe chitsimbakazi cha mbinguni, chitsimba kazi cha ziyani. p'ep'o k'ooma wa kuzimu, p'ep'o k'oma wa ziyani, phamwenga na uwe mugala ta uwe muboni, mudahalo, mukorongo, mukoromea. Ela ninagomba na uwe dungumale, zimu, chizuka, sunduzi, mudoe. p'ep'o k'oma ndiwe mwenye kurejeza mwana vilungo akakala wa botswa kpwenda. Ukambwa ni nyuni. Vivi namwamba pore. Uchifika phapho mwana yuyu achoga mavuwo garatu, uwe p'ep'o k'oma pharipho uwe mulungu, mosini mukavugule ye mwana, uwe dungumale, zimu, chizuka, sunduzi, mudoe, poreni nyama a mwana ni ao. Tsindagomba ga mashera. Shera kagbwira mwanache akakala yundatokatoka vilungo. Mino ninagomba na mwimwi p'ep'o a pindi. Ano dungumale, zimu, chizuka, sunduzi, mudoe. P'ep'o k'oma wa kuzimu, hiwe mulungu mubomu wa kaya, poreni, kamuvuguleni mwana. Basi nagomba. Mino tsina dambi, ndonga yiyi ni ya kuokola. yidziphokala ni ya kuokola wahi, ndonga yiyi nayihewa ni Dziloni, Dziloni ni Mwadzombo. Dziloni ni dzina lakini mwenye ni Mwadzombo.
EX2 Chari(C): Sambi mino natiya uu muhaso kala ni kugomba nidzigomba kare. Lakini muhaso wa ndongani dzikala tsitiyire. Vivi nagomba na hiwe nyuni, hiwe parakusi, hiwe nyagu, hiwe dzuni mabawa, hiwe chilui, hiwe tsovya, hiwe chimburu, hiwe k'omba. Vivi rero mino, mwana yuyu dzamba namupha muhaso uu na achenda anwa muhaso uu, vivi nahenza akaphole ptsu! Mwana kadzuhuka, mwana karejera vilungo vivi, mwana yuyu dzamba namupha uzima. Mwana karejera, mwana kakala wa kulala kpwenda, mwana kahenda botswa. Vivi kavuguleni hiyu mwana akale muzima, hata kuratu kufutuka kuke. Kakuna kondo kahiri. Kondo yakala dzuzi na dzana. Ahehao ni airi achidza wa hahu akakanya rero, nidzikala mwamuzi nakanya kondo. (makokoteri ends) C: (speaking to me about photo) Udzipiga kare? Hamamoto(H): Eeh.
EX3 Chari(C): Basi ninagomba, tsingagombere saa zizi. Ninagomba kpwa ugayi. Ninagomba ni Mejumaa hiyu kuvyala mwanawe, mwana ni Mwanapili. Be aduruma agomba achamba uzima wa mwanadamu uupheza ndani kpwa ameyo. Uchivyalwa uchilaa konze maradhi manji ganakupata. Mwana yuyu yugbirwa ni maradhi. Kahugamanya ni maradhi ga chidzedze wala kahumanya ni ga utuwani. Lakini sino huchona utu dza uo hunahatsa. Kuhatsa ni kpwani hunamba kuna nyuni, be nyuni ni anji. K'una nyuni wa komba, kuna nyuni wa chimburu, kuna nyuni dzuni mabawa, kuna nyuni chilui, ta tsovya. Mwanga waangaye usiku na mutsana, p'ep'omulume, kadume, mosini mwimwi mwa a nyama a makombe. Mino naikira ngata yuyu mwana, namupha mavuo yuyu mwana. Mwana yuyu achuka phapha dzimupha ta kuro akasirirwe mwana aenende. Maana ta vino chigulu mutsakula kuchihumbula. Haya ni nyuni wa chidze ye nyuni wa kufutusa magulu? Haya poreni wahi, maana ukongo kauna vyosogbwira. Vivi be namupha chihi. Musagarire chihi, muye kpwenu nyika, mukarye madamau na maforo. Muye pwani mukarye nzaga na ngoromwe. Kana damu yuyu yakuriwa ni mwimwi. Kana nyama yuyu, zakuriwa ni mwimwi. Vivi uyani kpwenu na kpwenu mwende mukasagale muhurire. Sagarirani chihi musisagarire yuyu mwana. Mwairi wa mwana kauhendwa muto. Mwiri wa mwanadamu kauhendwa godoro. Amba poreni. Vivi mosini nyuni mosi, kuna ta uwe mwahanga phamwenga na uwe mwavitswa. Mosini we mwahanga ta ndiwe mubaya kamare kamare, kulala na ndoso mbaya mbaya. Haya vivi kakuna nyuni kahiri. Kukala yunayuga mwana. Nafunga ngata mwanache hicheye. Be lola phouhenzapho. Ni sawa? Mejumaa(Mej): Ee. Naikale phapha, isikale ndefu. C: Kpwenzi ikale ndefu? Mej: Ee. C: Anjine o ta ni kuyika tsini kpwenye kpwa hangbwe atsonewe. Usichana. Mej: Be undalagula ukongo ama undalagula usichana? C: Usichana ndio uhenzwao. Yunahenza ya kuzizwa ni rinda. Be yesemanya ukongo ni ani? Uchidza mona mutu wa vivyo manya kavyala. Phapha na mutsedza wangu mulume wa ameye aa, ta muchewe akakala yuna ngata, muchewe achikala yuna ngata, achikala yunenda naye Mombasa, ni azivula azitosetose.
EX4 (makokoteri for mavuo) Chari(C): Basi nagomba, tsingagombere saa zizi. Nikagomba, tsingagombere, ni Mejumaa, kuvyala mwanawe. Mwanawe ni Mwanapili. Mwana ni mukongo waanza mwiri moho na kurejera rejera chila chilungo, botso kulala. Ninamwamba pore mino nidzimutsakurira mavuo. Mavuo ni gani? mavuo ni ga nyuni. Hiwe nyuni mwenye, be tsikpwiyire mino kpwamba kahi ni mwivi. Nyuni nakuhewa be ni Mwadzombo wa Konya. Vivi rero wahi namutengezera yuyu hiwe parakusi, hiwe chilui, hiwe nyagu, hiwe tsovya, hiwe dzuni mabawa. Be ni nyuni wa komba kahumanya, ni nyuni wa chimburu kahumanya, ni nyuni wa mwee kahumanya. Vivi rero mwana yuyu, kpwanza ta yudzandika yufufutuka ta chigulu. Haya munamutiya maphu, ye nyuni wahenda maphu rini? Mino be namupha kuro za kpwenda sirirwa. Achisirirwa ziratu kuro, aphole yuyu mwana. Hiwe nyagu usikire nakupha vuo, nakupha ngata, ptsu!
EX5 (makokoteri for Mejumaa) Chari(C): Bismilahi rahmani rahim. Ahudubilahi minashetwani rajiim. Basi nagomba. Tsingagombere saa zizi. Nikagomba ni Mulongo hiyuno kuvyalwa ni abaye na ameye, adziphovyalwa ni chumbe cha mulungu, ni binadamu wa mulungu. Lakini yunateseka na ukongo. Ukongo wa kpwakpwe wahi ni ndani. Be mwenye achamba, achambwa ende sipitali, yunamba mimi tsindaidima kpwenda kare kpwa chane, kpwadze? Kukala uwale pesangbwa ukenda nazo kuko mapeponi utu uo ukatsalengeka. Unahenda richwa na uo ukongo mba ko sipitali. Nichanza kutuwa go manenongbwa kpwanza gahenzwago ndo gashinda sana. Vino wahi namuvoyera mulungu. Namuvoya a kpwa vuri, a kpwa mwaka, a mulairo wa dzuwa, a mutserero wa dzuwa, a bugubugu, a kaziya ka nyenze, a mwanaduga, a mwana toro, mwana mayunge, mwana mukangaga, chimbikaya munyetera ziya. Uwe mwanamulungu, marera, mwana mulungu, mulunguzi jumula na mwana musambala. Ninamuvoya a jabijabi, ngura na ngura, Dzombo kpwa mayo, mupigao kondo Samburu ya Mugamani. Mukauya mudzini mukalola ndima kaya Pongbwe yinavunzwa, mukambwa ni mwimwi. Haini achina mwananyunyi, namwamba haini. Namwamba haini achina chigulufyula, achina ziya ra Mangera, achina ziya ra toro, a ching'ang'ini, a Makanga, a Marere. A chimbepho ta achina mulungu uvyoni. Ninamwamba pore. Achina virimani ,haini, a chirima cha Dzombo poreni, a mihi mibomu haini, a mapangoni poreni. Ela nikagomba, nagomba na uwe mulungu mwenye. Uwe mulungu ndiwe uvoywaye mwana hata wa ndani ta wa konze ndiwe murezi. Vino sambi mwana yuno mbona ni mukongo? Ni mukongo wa ndani, ndani yinanguruma, ndani yinaaka moho, ndani yinadunga miya, ndani be kulaviwa uchafu wenye kamare kamare na kuwawa. Maana muganga kana haya.
EX6 Mejumaa(Mej): Eeh. Chari(C): Kudzikuna vyenye tatata kukopoka vironda. Na kumwagika madzi gosigomanyikana ga moho vivyo. Mej: Ta vino ganakala usheha. C: Vino ta ganakala sambi. Sere ni tigitigi renye. Haya pore. Mwinyini chikala ni mwimwi. Haini . Lakini mino nagomba na mutu wenu munjine ariyekpwamba kabandikirwa ganja ni muduruma, pore. (makokoteri paused) C: Tsina pumuzi kahiri. Nago ga charo chichi mbona gasagika? Gananuka mwenehu! Kalimbo wapheza pindi mavumba ga muduruma? Hamamoto(H): Eeh. Ni murandze? C: Ee murandze na ndago. (makokoteri resumed) C: Nagomba basi nagomba nagomba na uwe muduruma. Muduruma uwe kasidi uwe kalumengala wambaye ga ndani unagamanya, na ga konze unagamanya. Ukamba ndiwe kasidi, mulungu marambo. Hunangalala na Mulongo. Mulongo be ukongo uriokpwamba kaumanya kutoka hangu phapho, ela vino sambi ukongo hinyuno uloka. Vivi ninagomba, nako kugomba kpwa kpwangu be munisikire uwe muduruma, uwe shaka, hiwe chiyama, chiyama ni uwe muyugo, hiwe nyama wa nyika. Wahatswa madzina tu, wambwe ni chengo, haya kahi ndiye mwa ani. Lakini muduruma ni muduruma tu. Uwe kasidi kumuhendera utu wa kasidi kasidi. Vivi namupha mihaso na nagomba nawe. Namupha mihaso nimuphe mavumba ga kpwenda jitira muhaso. Haya chikala ni kpweli, tsi ulongo, haya naende akahende baha, nimufanyire mavuwo, takala ni nyungu kudzifukiza kaukahala, lakini hunahenza huone dalili ya kukala ni uwe kpweli. Pore. (makokoteri ends) C: Dzigamala mimi. Kukokotera ni kazi!
EX7 (A man talks about his ndoso) Chari(C): ...Yunayilavya, zo ndonga yunazilavya tsetsetse, mo mukobani tse! Hangbwe yunatsakula pesa. Hamamoto(H): Yaani waphenya madzi kpwa sababu ya mvula? C: Ee. H: Oo. Zuma(Z): Kalimbo, chai hiyi kare. H: Haya nasanta. Z: Chilamuko achiloka, chila usiku yunadza yunanipa mwingo. Nenda nikazuze maziyani. Yunanonyesa mpaka Nairobi. Yunanonyesa mpaka lwaphi, ta Amerika ninenda. Usingizini nirere. C: Aa! Z: Ni kama internet. H: Ee? Z: Maana uchikala na garatu mashetani genu ga mwirini, ni kama internet, ta mutu achikala yunakuhadza kutu unamonyeswa vivi. H: Aa! Z: Ee. Unaona kure sana. Haya kaheke madzi?
the following transcription was made by M.Hamamoto, and I am afraid it is not perfectly accurate, particulary I am not sure of the name of plants.
movie1 (makokoteri for the ndonga of nyuni(muhaso)) EX8 Chari(C): ...Mbodze na matsezi, muhi u mwana uchihumwa ukahumika. Mimi nagomba, nafikiri be tsina kondo na mutu kamare kamare. Hata tsina dambi na mutu, lakini mutu achiniririra hali, lazima mpaka nimutengezere. Basi mino namutengezera yuyu mwanache. Mwanache yunamba "gaga matso gangu genye be nichiamba nalola kuko riri richikala tototo, riri mwenga be karikala to." Ndo sambi mwana yuyu namutengezera. tsimanya. Na tsi muganga, muganga ni mulungu. Maana ta mimi nina uo uganga, na nihenda voya mulungu. Tsi muganga kamare tse. Ala mulungu chikala udziniteteya amba nikaphoze mwanadamu ndo apholapho. Ndo nahuvoyera mulungu huyu Mangale. Hiwe mufune amari(?) mbodze na matsezi, muhi u mwana uchihumwa kuhumika. Mimi nakuhuma mwirini kpwa Mangale, nakuhuma matsoni kpwa Mangale. Mangale yuyatu ndo wambwa una nyuni. Nyuni yuyatu be nambwa ni yuyatu, nambwa ni nyuni wa nyika na wa pwani, vivi dzamba muye kpwenu pwani mukarye nzaga na ngoromwe, muye kpwenu nyika mwende mukarye madamau na maforo. Be mino tsina dambi, vivi rero mwana huyu ninamutengezera, ala achilaa phapha, be akale muzima, hata ye naye ambe "mimi nami nakala ni mukongo, lakini nichiphozwa ni nyani, ni wawe". Mimi tsina dambi na tsenzi kpwihiwa dambi, alakini vivi sambi yuyu mwana yuyu ninamutengezera gangu, na gaga gangu nichimutengezera gende sawa. Ptsu!
movie2 (makokoteri for preparing mavuo) EX9 Chari(C): Nagomba. Tsina dambi na mutu, mimi. Mbodze na Matsezi, nina mbari. Na mimi tsina dambi, alakini vivi sambi wahi, mwana yuyu unahenza nilore chiriro, ala chiriro chicho ta mimi ni kpwamba tsichimanya. Nahenda voywa uo mulungu. Na chiriro chichi be nahenza yuyu mwana yuyu ta achilaa phapha, akale chiriro chichi chinauka. Pore. Mwinyi. Vivi achilaa phapha, matsoge gakale mazima t'ot'ot'o, matsoge gakale munanda gaone chividzo. magulu, gakale nguzo gaime, mikono yikale mikpaho yinigbwire, chitswa chikale chiguzo chiime. Vivi rero huyu namuhenza akale muzima. Muganga kazumwa, muganga wambwa taire. Na mino tsipatire uganga be wa dambi. Nahenza uganga wa kuphoza, hata mutu achilaa phapho aende akambe "Aa we musenaa, mimi mimi be nakala ni vivi, ala nichenda lagulwa ni fulani, nichiphola." Vino sambi yuyu mwana yuyu be namuhenza nichimlagula aphole. Mino tsina dambi na mutu. Anihenderaye dambi ndo ni ye mudambi. Be mino tsina dambi kamare kamare. Nahenza yuyu mwana yuyu achuka phapha be aphauke muzima. Ptsu! Haya wende kaoge. Gasira.